Emory Üniversitesi’nden Yanling Deng’in öncülüğünde gerçekleştirilen yeni bir araştırmaya göre, yüksek seviyelerde hava kirliliğiyle yaşayan yaşlı bireylerin Alzheimer hastalığı geliştirme olasılığı daha yüksek. Bu çalışma, 17 Şubat tarihinde PLOS Medicine adlı açık erişim dergisinde yayımlandı.
Alzheimer, dünya çapında yaklaşık 57 milyon kişiyi etkileyen en yaygın demans türüdür. Bilim insanları, hava kirliliğini uzun zamandır Alzheimer risk faktörü olarak tanımaktadır. Aynı zamanda hipertansiyon, felç ve depresyon gibi kronik rahatsızlıklar için de bir risk faktörüdür. Araştırmacılar, kirli havanın, bu hastalıklara katkıda bulunarak mı yoksa doğrudan beyni etkileyerek mi Alzheimer riskini artırdığını uzun zamandır inceliyor. Ayrıca, mevcut sağlık sorunlarının beyni kirliliğe karşı daha hassas hale getirebileceği de düşünülüyor.
Bu soruları incelemek için, Emory Üniversitesi ekibi 2000 ile 2018 yılları arasında, Amerika Birleşik Devletleri’nde 65 yaş ve üstü 27,8 milyon Medicare yararlanıcısının verilerini analiz etti. Hava kirliliği maruziyet seviyeleri yeni Alzheimer vakalarıyla karşılaştırıldı ve diğer kronik sağlık koşulları dikkate alındı.
Analiz, daha yüksek hava kirliliği seviyelerine maruz kalan kişilerin Alzheimer geliştirme olasılıklarının daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Bu ilişki, önceden felç geçiren bireylerde biraz daha güçlüydü. Buna karşılık, hipertansiyon ve depresyon, kirlilikle ilgili riski anlamlı bir şekilde artırmadı.
Sonuçlar, hava kirliliğinin Alzheimer riskini, esas olarak beyinde doğrudan etkilere yol açarak artırabileceğini göstermektedir. Ayrıca, felç geçirmiş bir geçmiş, bireylerin daha yüksek risk altında olabileceğini işaret ediyor. Bu, belirli bireylerin birleştirilmiş risklerle karşı karşıya olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmanın bulguları, daha temiz havanın demans oranlarını düşürmek ve yaşlanan nüfusun bilişsel sağlığını korumak için potansiyel bir strateji olduğunu da göstermektedir.
Yazarlar, “Yaşlı yetişkinlere dair bu büyük ulusal çalışmada, ince partikül hava kirliliğine uzun süreli maruz kalmanın esas olarak doğrudan beyin etkileri yoluyla Alzheimer hastalığı ile ilişkili olduğunu bulduk” diye ekliyor. “Bulgularımız, geçmişinde felç geçirmiş bireylerin, hava kirliliğinin beyin sağlığı üzerindeki zararlı etkilerine karşı özellikle savunmasız olabileceğini gösteriyor. Bu da çevresel ve damar kökenli risk faktörleri arasında önemli bir kesişim olduğunu ortaya koyuyor.”
Kaynak: PLOS Medicine dergisi, 17 Şubat 2023 yayını.
