Kolombiya’da keşfedilen 5.500 yıllık insan iskeleti, frenginin Amerika kökenli olduğuna dair bilinen en eski kanıtı sunuyor. Yapılan antik DNA analizi, frengiye yol açan bakterinin Amerika kıtasında tahmin edilenden en az 3.000 yıl daha önce var olduğunu ortaya koydu.
İskeletin bulunduğu yer, Bogotá Savanna’nın arkeolojik kaya sığınağı alanı olarak belirtiliyor. Frengi ve çeşitli cilt enfeksiyonlarıyla ilişkilendirilen Treponema pallidum bakterisinin dünyadaki en eski örneği, bu iskelette ortaya çıkarıldı. Ancak bu bireyin, bakterinin daha önce bilinmeyen bir türü ile enfekte olduğu belirlendi ve bu durum, hastalığın evrimine dair mevcut teorilere yeni bir boyut ekledi.
Yüzyıllardır treponemal hastalıkların kökeni ve yayılımı tartışılmakta. 15. yüzyıl Avrupa’sında belgelenmiş olan frengi salgınlarına, hastalığın Amerika’dan Avrupa’ya ya da tam tersi bir yolla yayıldığı teorileri eşlik ediyordu. Ancak yeni DNA çalışmaları, bakterinin Kolomb öncesi dönemden beri kıtada var olduğunu gösteriyor. Science dergisinde yayımlanan araştırma, Kolombiya’da yaşamış bir avcı-toplayıcının iskeletinden elde edilen T. pallidum genomunun, bugüne kadar keşfedilen en eski örnek olduğunu doğruluyor.
Araştırmanın baş yazarı Davide Bozzi, bu bulguların hastalığın insanlarla olan ilişkisinin binlerce yıl öncesine dayandığını vurguluyor. Frenginin evrimi, Amerika kıtasında tahmin edilenden çok daha önce çeşitlenmiş bir geçmişe işaret ediyor. Araştırmaya katılmayan uzmanlar, bu bulguların Amerika’nın frenginin gerçek kökeni olabileceğine dair kanıt teşkil ettiğini belirtiyor.
Antik ve modern genetik verilerin karşılaştırılması, frengi dahil olmak üzere bulaşıcı hastalıkların kontrol stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Ayrıca, bu tür hastalıkların tarihinin anlaşılmasına da önemli ölçüde ışık tutuyor. Genetik alanında uzman olan Lars Fehren-Schmitz, bu keşfin paleogenomik bilimin toplum sağlığı ve türlerin evrimi üzerindeki etkilerini anlamak için benzersiz bir potansiyel taşıdığını ifade ediyor.
Kaynak: Live Science. 22 Ocak 2026. Makale: Davide Bozzi et al. (2026). “A 5500-year-old Treponema pallidum genome from Sabana de Bogotá, Colombia.” Science, 391.
