Yeni bir araştırma, buğday, arpa ve çavdarın atalarının ilk çiftçiler onları keşfetmeden önce Ortadoğu’nun çok daha dar bir bölgesine yayıldığını gösteriyor. Gelişmiş makine öğrenimi ve iklim modelleri kullanılarak yapılan bu çalışma, tarımın coğrafi kökenlerine dair bazı geleneksel varsayımları sorguluyor.
Open Quaternary dergisinde yayınlanan araştırma, Batı Asya’da erken tarımla bağlantılı 65 yabani bitki türünün eski coğrafi dağılım alanlarını yeniden oluşturdu. Araştırma, ilk tarım devrimi sırasında evcilleştirilen buğday, arpa, çavdar ve mercimek gibi bitkilerin evrimsel kökenlerine ışık tutuyor.
Çalışmanın baş yazarı Joe Roe, ilk tarım toplumlarının yaklaşık 12.000 yıl önce Ortadoğu’da kurulduğunu ve bu uygarlıkların arkeolojik kazılarda ortaya çıkan eserler sayesinde bilindiğini açıkladı. Ancak bu bölgedeki doğal bitki örtüsü hakkında çok az şey bilinmekteydi, bu da Neolitik çağın insanların hangi bitkileri bulduğunu çözememe sebebi oluyordu. Roe’nun belirttiğine göre, elde edilen yeni veriler buğday, çavdar ve arpa gibi temel tarım ürünlerinin beklenen yerlerde yetişmediğini ve yayılım alanlarının düşündüğümüzden daha sınırlı olduğunu işaret ediyor.
Araştırmanın bir diğer yazarı arkeobotanikçi Amaia Arranz-Otaegui, birçok erken dönem bitki atalarının Levant’ın Akdeniz kıyılarında yoğunlaşmış göründüğünü ve bu yerin, soğuk Geç Buzul Çağı şartları altında bir tür “sığınak” olduğunu öne sürdü. Buna göre, birçok yabani bitki türü soğuğa ve kuraklığa uyum sağlamıştı ve Neolitik dönemde daha sıcak, nemli iklimin gelişiyle yayılımları genişletmedi.
Araştırmacılar, antik bitki örtülerinin modellemesini, modern ekosistem verileri ile eski küresel iklim kayıtlarını birleştirerek yaparak, bitkilerin tarihsel yetişme ülkesine dair daha net bir tablo sunmayı başardılar. Bu yöntem, geçmişin ekolojik bağlamını anlamada yeni bir yaklaşım olarak öne çıkıyor ve arkeolojik buluntulardan bağımsız, tamamlayıcı bilgi sunuyor.
University of Copenhagen tarafından desteklenen bu çalışma, erken tarımın ardındaki ekolojik bağlantılara dair yeni bilgiler sunarken, dünyanın ilk çiftçilerinin yaşadığı çevreyi anlamamızda önemli bir adım atıldığını gösteriyor.
Kaynak: Roe, J., & Arranz-Otaegui, A. (2026). Biogeography of Crop Progenitors and Wild Plant Resources in the Terminal Pleistocene and Early Holocene of West Asia, 14.7–8.3 ka. Open Quaternary, 12(1), 2.
