Dil yetisini mümkün kılan genlerin, Neandertaller ve Denisovalılarla paylaştığımız son ortak ata döneminde evrimleşmiş olabileceği öne sürülen yeni bir araştırma, dil kapasitemizin kökenine dair önemli ipuçları sunuyor. Araştırmaya göre, bu kadim soyların da potansiyel olarak dilsel bir “programlamaya” sahip olduğu düşüncesi ortaya çıkıyor. Ancak, araştırmacılar diğer insan türlerinin bizler gibi gelişmiş bir şekilde konuşabilme kapasitesine sahip olduğuna dair kesin bir kanıt bulunmadığını belirtiyor.
Primatların sinirsel gelişimi ile ilişkilendirilen yaklaşık 1.000 DNA bölgesi incelendiğinde, homininlerde doğal seçilime uğradığına dair yaklaşık 50 bölge tespit edildi. İlginç bir şekilde, bu genler arasında en belirgin seçilim baskısı, Homo sapiens, Neandertaller ve Denisovalıların birbirinden ayrıldığı evrimsel süreçte yaşandığı görülüyor. Bu da dil yetisini destekleyen genetik yapının çok daha erken dönemlere dayanabileceğine işaret ediyor. Ancak, Neandertaller ve Denisovalılar bu genetik yapıyı korumuşken, Homo sapiens’lerde bu baskının devam etmediği gözlemleniyor.
Araştırmanın yazarları, Homo sapiens’in gırtlağının şekli sayesinde konuşma için gerekli ses frekanslarını üretebildiğini, beynimizin de önceki soydaşlarımıza kıyasla daha fazla bağlantısallığa sahip olduğunu belirtiyor. Bu özellikler, “ilişkisel sembolik düşünme” kapasitemizi Neandertaller ve Denisovalılardan daha ileri bir seviyeye taşıyor ve yalnızca Homo sapiens’in gelişkin bir dil kullanabilir hale gelmesine olanak tanıyor. Araştırmanın bulguları, dil yetisinin genetik temellerinin bu soyların ayrılmadan önce bile mevcut olabileceğini ve dilsel “alet çantası”ndaki genlerin beyinde sinaps yapısı ve işleyişiyle ilişkili olduğunu gösteriyor.
Bu genlerin, dil yetisini doğrudan aktive etmese de birlikte ele alındığında, dil gelişimi için gerekli zemin hazırladığı öne sürülüyor. Sonuç olarak, dilin evriminde beynimizdeki genetik bağlantıların sinaptik plastisiteyi nasıl etkilediği kilit rol oynarken, Neandertaller ve Denisovalıların bir dile sahip olup olmadığı hala tam olarak açıklanmış değil.
Kaynak: IFL Science. 19 Şubat 2026. “Natural selection and language genes in humans” – DeSalle, R., Lepski, G., Arévalo, A. et al., Sci Rep.
