2.500 yıl önce gerçekleştirilen bir çene ameliyatı, İskit uygarlığında gelişmiş cerrahi bilgiye sahip olunduğunu gösteriyor. Sibirya’da bulunan kısmen mumyalanmış bir kadın kafatasında yapılan BT taramaları, kadının ciddi bir kafa travması sonrası uygulanan ilkel protezle hayatta kaldığını ortaya koydu.
Pazırık kültürüyle ilişkilendirilen bu antik kalıntılar, adını Güney Sibirya’daki Altay Cumhuriyeti’nde yer alan Ukok Platosu’ndan alıyor. Birçok organik kalıntının donmuş toprak sayesinde iyi korunabilmesiyle tanınan bu bölge, daha önce de dikkat çekici arkeolojik keşiflerle gündeme gelmişti. 1994 yılında Ukok Platosu’nda ortaya çıkarılan ve yaklaşık 25-30 yaşlarında bir kadına ait olan mumya, o dönem detaylı incelenmemişti. Ancak yapılan son BT taramaları, kadının yaşadığı kafa travmasının sağ temporomandibular eklemi yok ettiğini ve buna rağmen özel bir cerrahi müdahale ile bu duruma çözüm getirildiğini gösterdi.
Rusya Bilimler Akademisi’nden araştırmacıların açıklamasına göre, çene ekleminin tutulabilmesi için kemiklerde ince kanallar açılmış ve buralardan at kılı ya da hayvan tendonu gibi malzemeler geçirilmiş. Bu yöntem sayesinde kadının çene hareketleri sağlanmış ancak yaralı tarafında şiddetli ağrılar sebebiyle çiğneme işlevinin tam yerine getirilemediği düşünülüyor. Ameliyat sonrasında oluşturulan yeni kemik dokusu ve sol tarafta görülen aşınmış dişler, kadının yaşamına birkaç yıl daha devam ettiğini gösteriyor.
Arkeolog Natalia Polosmak, bulunan bu mumyalanmış kadın eserlerinin, dönemin tıbbi bilgi düzeyine dair önemli bilgiler sunduğunu belirtiyor. Çene ameliyatı, o dönemde anestezi gibi modern imkanlar bulunmamasına rağmen, kafa cerrahisi ve benzeri tıbbi müdahalelerin yapılabildiğine dair güçlü bir kanıt sağlıyor. Bu buluş, aynı zamanda Pazırık kültürü insanlarının sosyal yapısında, bireylerin sağlıklarının değerli görüldüğünü de ortaya koyuyor.
Kaynak: Live Science, 19 Şubat 2026
