Arkeologlar, Irak’ın güneyinde yürüttükleri araştırmalar sonucunda, Büyük İskender tarafından Dicle Nehri üzerinde kurulan antik bir liman kentinin yerini belirlediklerini açıkladı. “Dicle üzerindeki İskenderiye” olarak anılan bu kent, modern İran sınırına yakın Cebel Hayyaber bölgesinde yer alıyor.
Büyük İskender’in MÖ 4. yüzyıldaki seferleri sırasında kurulan bu antik kent, Mezopotamya’dan başlayan nehir taşımacılığını Basra Körfezi üzerinden deniz rotalarına bağlayan önemli bir ticaret noktasıydı. Antik metinler bu bölgedeki Charax Spasinou adlı yerleşime işaret etmekteydi, ancak kesin konumu uzun yıllar boyunca belirsizliğini korudu. 1960’larda İngiliz araştırmacı John Hansman, Kraliyet Hava Kuvvetleri’nin hava fotoğraflarını inceleyerek bölgede geniş surlar ve yerleşim izleri olduğunu öne sürmüştü, ancak Irak-İran Savaşı nedeniyle araştırmalar durdurulmuştu.
2014’te yenilenen çalışmalarda, yerel kültür mirası yetkililerinin rehberliğinde yapılan incelemeler sonucu alçak bir sırt gibi görünen yapının aslında 1 kilometreden uzun bir kent suru olduğu belirlendi. Bazı yerlerde yüksekliği 8 metreye ulaşan surlar, kentin planlı ve büyük bir yerleşim olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar saha çalışmalarıyla geniş bir alanı kapsayan seramik ve tuğla kalıntıları topladılar, drone görüntüleri sayesinde detaylı bir arazi modeli oluşturarak kentin ızgara şeklinde bir yerleşim planına sahip olduğunu tespit ettiler.
MÖ 300 ile MS 300 arasında kentin, genişleyen ticaret ağlarının düğüm noktası olduğu düşünülüyor. Hindistan Okyanusu üzerinden artan deniz ticareti ve karadan Orta Asya’ya uzanan yollar bu dönemde oldukça önemliydi. Kentin önemi, Dicle üzerindeki Selevkiye ve Ktésifon gibi büyük pazarlarla olan bağlantısıyla daha da artmaktaydı. Yine de, zamanla Dicle Nehri’nin yatak değiştirmesi ve limanın işlevini kaybetmesi, kentin ekonomik açıdan zayıflamasına ve nüfusun azalmasına neden oldu.
Cebel Hayyaber’deki bu bulgular Mezopotamya tarihine yeni bir ışık tutuyor. Devam eden çalışmalar, kentin planını netleştirip, inşa evrelerini ve kentsel büyümeyi ticaretle ilişkilendirmeye yönelik bilgi sağlamak amacı taşıyor. Gelecekte uygun saha koşulları sağlandığında kazı çalışmalarına başlanarak daha fazla keşif yapılması planlanıyor.
Kaynak: Archaeology Mag
