Büyük Kanyon’da Bir Milyar Yıllık Jeoloji Uyumsuzluğu: Yeni Araştırmalar Işığında
1869 yılında jeolog ve kâşif John Wesley Powell, ABD‘nin Arizona eyaletinde yer alan Büyük Kanyon’da, jeolojik tabakaları incelerken belirgin bir kopukluk buldu. Bu kopukluk, jeolojide “uyumsuzluk” olarak adlandırılan, beklenmedik bir zaman boşluğunu işaret ediyordu. Burada, 520 milyon yıllık daha genç kayaçlar, 1,4 ila 1,8 milyar yıl öncesine ait daha yaşlı kayaçların üzerinde yer alıyordu. Bu, jeo-kronolojide bir milyar yılı aşkın bir zaman diliminin eksik olduğuna işaret ediyordu.
Utah Jeoloji Araştırması’ndan Jim Davis, bu tür uyumsuzlukları, kesintisiz devam etmesi gereken kaya kayıtlarında atlanmış zaman aralıkları olarak açıklıyor. Büyük Kanyon’daki durum, yalnızca bu bölgeye özgü bir fenomen değil; dünyanın farklı bölgelerinde de “büyük boşluklar” tespit edilmiş durumda. Özellikle Kanada Kalkanı gibi bölgelerde, çok eski kayaçların üzerinde bulunan daha genç tortullar arasındaki süre boşluğu kimi yerlerde iki milyar yıla kadar uzanıyor. Bu global fenomen, bilim dünyasında “Büyük Uyumsuzluk” olarak biliniyor.
Bilim insanları, bu uyumsuzluğun kesin nedenleri üzerinde henüz birleşmiş değil. Ancak iki ana hipotez öne çıkıyor. İlk olarak, “Kartopu Dünya” hipotezi öneriliyor; bu hipoteze göre, Dünya’nın yaklaşık 700 milyon yıl önce tamamen buzla kaplanarak, dev buzulların kaya kütlelerini denizlere taşıdığı ileri sürülüyor. İkinci olarak, süperkıta Rodinia’nın oluşum sürecine bağlanan bir açıklama mevcut; bu teoriye göre, kıtasal levhaların birleşmesi sırasında bazı çok eski kayaçlar yüzeye çıkarak aşındı ve üst katmanlarını kaybetti.
Yeni yayımlanan bir araştırma, Büyük Uyumsuzluk fenomeninin beklenenden çok daha önce başlamış olabileceğini öneriyor. Çin’deki beş farklı sahada yapılan incelemeler, kayaçların soğuma ve yükselme döneminin yaklaşık 2,1 milyar ile 1,6 milyar yıl önce yaşandığını ortaya koyuyor. Bu zaman dilimi, “Kartopu Dünya” döneminden oldukça eski bir dönemi işaret ediyor.
Araştırma ekibi ayrıca uyumsuzluğun sebebinin buzullaşmadan ziyade levha tektoniği ve süperkıta döngüleri olabileceğini öne sürüyor. Özellikle Columbia’nın gelişimi ile uyumsuzlukların daha iyi örtüştüğü saptanıyor. Bu bulgular, jeolojik zamanlamayı daha da geriye çekerek farklı bir perspektif sunuyor.
Kaynak: IFL Science
