Uluslararası bir araştırmacı ekibi, derin denizlerin gizemli ve ürkütücü görünümlü canlısı olan **”Cehennemden Gelen Vampir Mürekkep Balığı”**nın (Vampyroteuthis infernalis) genomunu başarılı bir şekilde dizileyerek, ahtapotlar ve kalamarların (Decapodiformes) ortak atasının evrimsel yolculuğuna ışık tutan önemli bilgilere ulaştı. Yeni yayımlanan bu bulgular, modern ahtapotların (Octopoda) nasıl evrildiğine dair uzun süredir devam eden gizemi çözmeye yardımcı oluyor.
🧬 Genomik Bir “Yaşayan Fosil”
Vampyroteuthis infernalis, isminin aksine gerçek bir kalamar değil, sekiz kollu ahtapotlar sınıfına (Octopodiformes) dahil edilen, ancak hem ahtapot hem de kalamar/sübye özelliklerini taşıyan tek canlıdır.
Viyana Üniversitesi’nden genom bilimci Oleg Simakov ve ekibi, bu canlının, 11 milyar baz çiftiyle bugüne kadar dizilenen en büyük kafadanbacaklı genomuna sahip olduğunu keşfetti. Bu devasa genomun içinde, yaklaşık 300 milyon yıl önceki ortak ataya ait derin evrimsel sırlar gizliydi.
- Atasal Yapı: Araştırmacılar, Vampir Mürekkep Balığı’nın, modern ahtapotların aksine, kalamar benzeri bir kromozomal mimariyi koruduğunu tespit etti. Bu, yaklaşık 180 milyon yıldır büyük ölçüde değişmeden kalmış, atadan kalma bir düzen.
- Köprü Tür: Çalışmanın yazarlarından Emese Tóth, canlının bu özelliğini şöyle açıklıyor: “Vampir Mürekkep Balığı, ahtapotlar ve kalamarlar arasındaki arayüzde yer alıyor. Genomu, iki çarpıcı biçimde farklı soyun ortak bir atadan nasıl ortaya çıktığına dair derin evrimsel sırları ortaya çıkarıyor.” Canlı, bu nedenle “Genomik Yaşayan Fosil” olarak nitelendiriliyor.
🦑 Ortak Ata Kalamar Benzeriydi
Genom karşılaştırmaları, modern ahtapotların evrimi hakkında önemli bir sonuca işaret ediyor:
- Kalamar Benzeri Ortak Ata: Bulgular, ahtapotlar ve kalamarların ortak atasının, daha önce düşünülenden çok daha fazla kalamar veya sübye benzeri (dekapodiform-benzeri) bir kromozom yapısına sahip olduğunu kuvvetle destekliyor.
- Hızlı Kromozom Yeniden Düzenlenmesi: Modern ahtapotların, evrimsel tarihlerinin erken bir aşamasında, bu atasal, kalamar benzeri düzenden, büyük, geri dönüşü olmayan kromozom füzyonları ve yeniden düzenlemeleri (karışımla füzyon) geçirerek kendilerine özgü genom ve morfolojik yapılarını edindikleri ortaya çıktı. Ahtapot genomlarının yüksek oranda kromozomal karışım göstermesi de bu hızlı yeniden düzenlenmenin bir sonucu.
Bu çalışma, modern ahtapotların nasıl evrimleştiğinin “kayıp adımlarını” doldurmaya yardımcı oluyor ve kafadanbacaklı evriminin en eski aşamalarına doğrudan bir bakış sunuyor.
Kaynak:
- Araştırma, bilim dergisi iScience‘ta yayımlanmıştır. (Genellikle güncel bilim haberlerinde alıntılanan birincil kaynaktır.)
